Auteursrecht (EN: copyright) is het recht van de maker van een oorspronkelijk werk om dit werk openbaar te maken en verveelvoudigen. Auteursrecht en (open) onderwijs zijn uiteraard met elkaar verbonden. Ondanks dat de Vereniging Hogescholen en de VSNU overeenkomsten hebben gesloten met de organisaties van auteursrechthebbenden, waardoor het gebruik maken van auteursrechtelijke werken in het onderwijs wordt vereenvoudigd, kan je nog steeds vastlopen op de wet op auteursrecht. Daarom wordt er bij open onderwijs gebruik gemaakt van open leermaterialen: leermaterialen die gedeeld kunnen worden met de rest van de wereld door deze onder een open licentie te publiceren.

Open onderwijs gebaseerd is op het open delen van kennis. Hoewel het delen van kennis (bijvoorbeeld door het uitwisselen van onderwijsmaterialen) makkelijker is gemaakt door de beschikbaarheid van het internet, wordt het delen van kennis bemoeilijkt door beperkingen die voortkomen uit bijvoorbeeld het auteursrecht. Creative Commons-licenties creëren een balans in het traditionele veld van ‘alle rechten voorbehouden’ dat het auteursrecht heeft gecreëerd. Creative Commons geven een simpele en gestandaardiseerde manier om toestemming te verlenen om creatieve werken te kopiëren, te (her)gebruiken en te delen.


Creative Commons Kiwi by Creative Commons Aotearoa New Zealand is licensed under CC BY 3.0

Creative Commons (CC) onderscheid zes (gratis) beschikbare standaardlicenties waarmee de maker bepaalt in welke mate zijn/haar werk verspreid mag worden en onder welke voorwaarden. Je behoudt al je rechten, maar geeft aan anderen toestemming om het werk te verspreiden, te delen of te bewerken, afhankelijk van de gekozen licentie. Je geeft hiermee niet je auteursrecht op, maar met een CC licentie kan je duidelijk maken onder welke voorwaarden men je werk mag gebruiken zonder dat er telkens toestemming nodig is.

CC licenties worden opgebouwd rondom vier gebruikersvoorwaarden:

  • Naamsvermelding (EN: attribution) (BY) houdt in dat kopiëren, distribueren, vertonen en uitvoeren van het werk en afgeleide werken is toegestaan op voorwaarde van het vermelden van de oorspronkelijke auteur.
  • Niet-commercieel (EN: non-commercial) (NC) betekent dat het kopiëren, distribueren, vertonen en uitvoeren van het werk en afgeleide werken mag voor niet-commerciële doeleinden.
  • Geen afgeleide werken (EN: no derivatieve works) (ND) betekent dat het kopiëren, distribueren, vertonen en uitvoeren van het werk is toegestaan, maar niet het veranderen van het werk.
  • Gelijk delen (EN: share alike) (SA) betekent dat het distribueren van afgeleide werken alleen is toegestaan onder een identieke licentie.

Door combinaties van de gebruikersvoorwaarden te maken, leidt dit tot de volgende zes CC licenties:

Creative Commons licenses by Creative Commons is licensed under CC BY 4.0

 

CC BY
CC BY-SA
CC BY-NC
CC BY-NC-SA
CC BY-ND
CC BY-NC-ND

 

 


Wil je materiaal gebruiken waar een Creative Commons licentie op zit? Of wil je je eigen werk licenseren? Lees het stappenplan van Creative Commons over hoe je gelicenseerd werk kan gebruiken of over hoe je je eigen werk kan licenseren. Of heb je hulp nodig bij niet-CC materiaal? Stel, je wilt een hoofdstuk uit een boek op Blackboard plaatsen, een fragment uit een YouTube video toevoegen aan je eigen kennisclip of een foto gebruiken in PowerPoint. Wat mag en kan als er géén Creative Commons licentie op zit? Je kunt je vraag stellen aan het Auteursrechten Informatiepunt (AIP).

 

Meer weten?
www.auteursrechten.nl
www.onderwijsenauteursrecht.nl
Surf. Open Educational Resources en auteursrecht
TU Delft Online learning hub. May I use any image from the internet in my course?
Creative Commons. www.creativecommons.nl
Creative Commons. De zes licenties
Creative Commons. Stappenplan Creative Commons gebruiken
Saxion richtlijnen voor Intellectueel Eigendom

 


Bovenstaande tekst is een afgeleide van Uitleg bij Creative Commons licenties door Creative Commons aangeboden met een CC BY 4.0 licentie.